Türk şiirine yeni bir nazım türü kazandırdı: Hacıyev’den QHA’ya açıklamalar

“Ona Deyin” şiir kitabının yazarı, Azerbaycanlı şair ve edebiyat teorisyeni Azer Hacıyev; Türk şiirine kazandırdığı, geleneği reddetmeyen ancak tekrar etmeyi de amaçlamayan, hece veznini çağdaş poetik ihtiyaçlarla yeniden kodlayan, Azerbaycan Cumhuriyeti Fikrî Mülkiyet Ajansı tarafından resmen tescil edilen ve "15458 numaralı Sertifika" ile telif hakları onaylanan Koşases (Qoşasəs/Çiftses) nazım türü üzerine Kırım Haber Ajansına (QHA) değerlendirmelerde bulundu.

DEĞİŞEN ŞEHİR HAYATININ DİNAMİZMİ ŞİİR ANLAYIŞINA DA YANSIDI

Hacıyev; şiirin en temel yapıtaşlarının gazellerde beyit, 4 mısralı şiirlerde bent, Koşases’te ise terset olduğunu beyan ederek edebiyata Koşases’in gelmesi ile birlikte şiire hem hece felsefesi hem de kubik harmoninin geldiğini dile getirdi.

Kubik harmoninin ise her bir bendin hece yükü toplamının 3’ün küpü olan 27 hece olması ve her bendin 3 mısradan (terset) ibaret olup 3 soruya cevap vermesi anlamına geldiğini kaydeden Hacıyev, “Şehir hayatında bilgi alışverişinin bolluğu, insanların artık simetrik bir şiir anlayışından çıkmalarını gerektirmiştir. Koşases de burada devreye girer.” ifadelerini kullandı.

KOŞASES, HER KONUYU KAPSAYABİLECEK BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK ÖNE ÇIKIYOR

Koşases nazım türünde bir tersedin 14 heceden (7+7) oluşan ilk dizesinde fikrin henüz parçalanmamış bütün hâlinin anlatıldığını kaydeden genç şair, “stakkato” ritmik modeline sahip yani 6 heceden (2+2+2) oluşan ikinci dizesinde âni kırılmanın gerçekleşerek şüphenin ve itirazın devreye girdiğini, 7 heceden oluşan (4+3 veya 3+4) üçüncü dizesinde ise kesin hükmün verildiğini belirtti.

Şimdiye kadar Koşases nazım türünde şiir yazan ilk kişi olduğunu ve bu nazım türünde aşk, mistisizm, toplum ve felsefe gibi birçok temayı işlediğini bildiren Hacıyev, Koşases’in her konuyu kapsayabilecek bir nazım türü olduğunu dile getirdi.

Hacıyev, bunun yanı sıra mistik anlayışa uygun yazdığı “Diliyəm mən...” şiirinde yer verdiği “Yaradılış insanı yaradıb üstün bilib,/ Şallaq deyiləm ki,/’Əllibir’ diliyəm mən!...” ve aşk üzerine yazdığı “Qalana bax, qalana...” şiirinde ise “Ürəyimdən çıxana, gözlərimdən düşənə/Güzdə yarpaq kimi,/Solana bax, solana!...” mısralarının bu hususta örnek teşkil ettiğini ifade etti.

“BUGÜN ARTIK TÜRK ŞİİRİNDEN UZAKLAŞILDIĞI GÖRÜLÜYOR”

Bununla birlikte bugünün insanının içindeki kaosu ortaya çıkarabilmesi için şiirde serbest ölçünün daha çok imkân tanıdığını ve insanların şiirde kafiyeden çok anlama öncelik verdiğini belirten Hacıyev, “Bugün artık Türk şiirinden uzaklaşıldığı görülüyor. Örneğin insanlar, artık kitap okumaya çok da özen göstermiyor. Koşmadan, geraylıdan insanlar uzaklaştıkları için serbest şiir tercih edilmeye başlandı. Koşases de artık hem serbest şiirin hem de koşmanın önüne geçerek her iki tarafı da birleştirdi.” şeklinde konuştu.

Öte yandan şiirde diyalektik gelişimi “tez-antitez-sentez” şeklinde üç aşamalı bir bent sistemiyle kapsayan ve böylelikle ritmik keskinlik, matematiksel kesinlik ve fikrin polifonik (çok sesli) ifadesini amaçlayan Koşases’in koşma ve serbest ölçü arasında bir denge kurduğunu kaydeden Hacıyev, “"Birinci mısradaki 14 hecelik serbest fikirde şair, bütün görüntüyü gözler önüne serer. Ânî kırılmada ise insanın yaşadığı itiraz ve kaos ortaya çıkmaktadır.“ dedi.

TÜRK ŞİİRİNDE DEVRİM YARATAN KOŞASES, FİKİRDE ORİJİNALLİĞİ TEŞVİK EDİYOR

Bununla birlikte Türkiye’de Türk dünyası ülkelerinden gelen pek çok insanın bulunduğunu beyan eden Hacıyev, “(Koşases) Bu toplumlar arasında paylaşılmalı ki bütün Türk dünyasında tanınsın. Şimdiyse sosyal medya üzerinden şairler, Koşases hakkında birbirlerine meydan okuyabilirler. Bu şiirde de güzel bir durum vardır: Mesela ben birinci mısrayı yazdım, ardından aynı fikri başka bir şair yazmayacak çünkü o, farklı bir fikir yürütmelidir. Koşases’in orijinalliği bunu gerektirir.” şeklinde konuştu.

Bugünün dünyasında bilgi alışverişinin hızına da dikkat çeken Hacıyev, Koşases’in öncelikle kendisine ait olduğunu fakat bu nazım türüne dair üniversitelerde programların düzenlenebileceğine ve Türk dünyasının şiir geleneğinde yer bulacağına dair umudunu dile getirdi.

KOŞASES, DUYGUYU DÜŞÜNSEL BİR SÜREÇ OLARAK ELE ALIYOR

Öte yandan Hacıyev, Koşases nazım türünün tez-antitez-sentez eksenli yapısının duyguyu yalnızca estetik bir unsur olarak değil, düşünsel bir süreç olarak ele alması üzerine ise “Örneğin koşma türünde… güzellemesi, Koşaseste ise orijinallik vardır. Her şey, bütün çıplaklığıyla ortaya konulmalıdır. ‘Seviyorsan her şeye katlanmalısın’, gibi.” şeklinde konuştu.

Türk şiirine yeni bir nefes getiren Azerbaycanlı şair, son olarak şu ifadelere yer verdi:

Erzurum’dan bütün Türk dünyasına kucak dolusu selamlar. İnşallah Koşases, bütün Türk dünyasında bir köprü oluşturur, bizi birbirimize daha çok bağlar.