Türk devletlerinden geleneksel keçe yapımı için ortak UNESCO başvurusu

Türk devletleri, geleneksel keçe yapımının UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınması için ortak başvuru yaptı.

Türkiye Cumhuriyeti, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın yanı sıra 3 ülkenin daha katıldığı adaylık dosyası, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Hükûmetlerarası Komitesinin 21. oturumunda incelenecek.

Çin’in Şiamen (Xiamen) kentinde 30 Kasım - 5 Aralık 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek oturumda, 82 ülkenin sunduğu 64 unsurun adaylığı değerlendirilecek. Bunlar arasında, geleneksel keçe yapımı gibi birden fazla ülkenin birlikte sunduğu 18 ortak adaylık bulunuyor.

TÜRK DÜNYASININ KONAR-GÖÇER YAŞAMINDAN BUGÜNE UZANAN ZANAAT

Geleneksel keçe yapımı, yünün sıkıştırılarak yoğun ve dokusuz bir malzemeye dönüştürülmesine dayanıyor. Keçe; halı, seccade, yurt örtüsü, giysi ve aksesuar gibi pek çok üründe kullanılıyor.

Türkiye’nin başvuru metninde keçe, “koyun yapağısı veya keçi kılının dövülmesiyle elde edilen dokusuz bir tekstil türü” olarak tanımlanıyor. Türkistan’daki göçerlerin gündelik hayatında yaygın biçimde kullandığı keçe, hayvanlardan elde edilen yünün yoğun bir süreçten geçirilmesiyle üretiliyor.

YÜNÜN KEÇEYE DÖNÜŞTÜĞÜ EMEK YOĞUN SÜREÇ

Başvuru metnine göre koyunlardan kırkılan yün, yay ve tokmak yardımıyla liflerine ayrıldıktan sonra hasır üzerine eşit biçimde seriliyor. Desenli ürünlerde motifler de bu aşamada yerleştiriliyor.

Ilık suyla ıslatılan yün, hasırla birlikte rulo hâline getirilerek yaklaşık bir saat boyunca tepiliyor. Ardından sıcak su ve sabunla “pişirme” aşamasına geçiliyor. Eller ve kollarla uygulanan basınç, yün liflerinin birbirine geçmesini sağlıyor. Son aşamada ise keçe yıkanarak sabundan arındırılıyor ve kurutuluyor.

Üretimde yay, tokmak, kalıp, çubuk, makas, terazi, kazan ve ocak gibi araç gereçlerden yararlanılıyor.

KOÇ BOYNUZUNDAN YILDIZA ORTAK KÜLTÜRÜN MOTİFLERİ

Keçelerde koç boynuzu, yıldız, ay, baklava ve şamdan gibi geleneksel motifler kullanılıyor. Bu zanaatla çadır, zemin örtüsü, ayakkabı tabanı, heybe, kepenek, külah ve terlik gibi ürünler hazırlanıyor.

Keçe tabakalarının kesilip birleştirilmesi veya keçe ile kumaşların özel tığlarla birbirine kaynaştırılması yoluyla çeşitli aksesuarlar da üretiliyor. Sekiz ülkenin ortak başvurusu, sınırlar ötesinde yaşatılan bu zanaatın korunmasını amaçlıyor.