DQTK Genel Sekreteri Bayar: Kırım Tatar Millî Kurultayı seçimleri işgal ve savaş nedeniyle yapılamıyor!

Dünya Kırım Tatar Kongresi (DQTK) Genel Sekreteri ve Kırım Derneği Genel Başkan Vekili Av. Namık Kemal Bayar, Kırım Tatar Millî Kurultayı ve Kırım Tatar Millî Meclisi (KTMM) seçimlerinin 2014'te başlayan işgal ve savaş koşulları nedeniyle yapılamadığını belirterek, savaş ve olağanüstü durumlar devam ettiği sürece seçimlerin ertelenmesinin hukuken mümkün olduğunu vurguladı.

Kırım Derneği Genel Merkezinin internet sayfasında yayımlanan “İşgal, Savaş ve Kırım Tatar Millî Kurultayı Seçimleri” başlıklı yazısında Bayar, Kırım Tatar halkının en üst karar organı olan Kurultay’ın tarihsel gelişimini, Kurultay ile Millî Meclis arasındaki ilişkiyi ve seçimlerin 12 yıldır neden yapılamadığını değerlendirdi.

Av. Bayar, modern anlamda Kırım Tatar Millî Kurultayı’nın ilk kez 1917 yılında toplandığını, Kırım’ın Bolşevikler tarafından işgal edilmesinin ardından Kurultay’ın faaliyetlerinin sona erdiğini belirtti. Kurultay’ın ikinci kez ancak 74 yıl sonra, 1991’de toplanabildiğini aktaran Bayar, bu nedenle söz konusu toplantının tarihsel devamlılığın göstergesi olarak 2. Kırım Tatar Millî Kurultayı adıyla anıldığını ifade ederek, 2. Kurultay’ın ardından 1996’da 3, 2001’de 4, 2007’de 5 ve 2013’te 6. Kırım Tatar Millî Kurultayı’nın toplandığını kaydetti. Bu Kurultaylarda Kırım Tatar halkının millî iradesi, talepleri ve geleceğine ilişkin kararlar alındığını belirten Bayar, kararların uygulanması ve halkın temsili için KTMM'nin seçildiğini aktardı.

Kurultay seçimlerinin normal şartlarda 6 yılda bir yenilenmesi gerektiğini anımsatan Bayar, 2013’te gerçekleştirilen 6. Kurultay’ın ardından seçimlerin 2019’da yenilenmesinin gerektiğini ancak Rusya’nın 2014’te Kırım’ı işgal etmesi nedeniyle bunun mümkün olmadığını ifade etti. Bayar, geçen 12 yıllık süreçte 7. ve 8. Kırım Tatar Millî Kurultaylarının toplanamadığını vurgulayarak, Kurultay ve Meclis seçimlerinin ne zaman yapılacağı sorusunun 2019-2020 döneminden itibaren Kırım Tatar toplumu ve diasporasında daha yoğun şekilde tartışılmaya başlandığını kaydetti.

"Kurultay ve Meclis seçimleri neden yapılmıyor, ne zaman yapılacak?" sorusunun Kırım Tatar toplumunun gündeminde önemli bir yer tuttuğunu açıklayan Bayar, meselenin hukuki ve siyasi boyutlarıyla değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

RUSYA, KTMM'Yİ YASAKLADI

Av. Namık Bayar, Rusya’nın Kırım’ı işgal etmesinin ardından KTMM'yi "aşırılıkçı" ve "terör" iddialarıyla yasakladığını belirtti. Rusya'nın bu kararının ardından KTMM başkanı ve bazı Meclis üyelerinin Kırım’a ve Rusya Federasyonu’na girişlerinin de engellendiğini aktaran Bayar, Moskova'nın kararının uluslararası hukuk açısından geçerli olmadığını bildirdi.

Bunun yanında Bayar, savaş ve olağanüstü koşullarda seçimlerin ertelenip ertelenemeyeceği sorusunun öncelikle Kırım Tatar Millî Kurultayı Tüzüğü üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Tüzükte savaş, işgal, salgın hastalık, doğal afet veya halkın tamamını etkileyen benzer olağanüstü durumlarda Kurultay ve Meclis seçimlerinin ertelenmesine ilişkin açık bir hüküm bulunmadığını aktaran Bayar, bu nedenle hukuki bir boşluk bulunduğunu açıkladı.

Hukuki boşlukların çözümünde örf ve adet, bilimsel görüşler ve yargı kararlarından yararlanılabileceğini bildiren Namık Bayar, farklı ülkelerin anayasal düzenlemelerinde savaş ve olağanüstü durumlarda seçimlerin ertelenmesine yönelik hükümlerin bulunduğunu ifade ederek, Almanya, İtalya, İsviçre, Çin, Türkiye, İran, Rusya ve Ukrayna'nın anayasal düzenlemelerinde savaş, sıkıyönetim veya olağanüstü durumlarda seçimlerin ertelenmesine imkan veren düzenlemelerin bulunduğunu kaydetti.

Ayrıca, Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) ise seçimlerin ertelenmesine ilişkin açık bir anayasal hüküm bulunmamasına karşın Kongre’nin seçimlere ilişkin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğunu belirtti. Bu örneklerden hareketle Bayar, Kırım Tatar Millî Kurultayı Tüzüğü'nde savaş ve olağanüstü durumlara ilişkin açık bir hüküm bulunmamasından kaynaklanan boşluğun hukuki yöntemlerle doldurulabileceğini aktardı.

Av. Bayar, Kırım’ın işgal altında bulunması ve savaş koşullarının devam etmesi nedeniyle, Kurultay Tüzüğü’nde açık bir hüküm bulunmasa da Kurultay ve KTMM seçimlerinin olağanüstü koşullar ortadan kalkıncaya kadar ertelenmesinin hukuka uygun olduğu görüşünü dile getirdi. Bu kapsamda doğal afet, salgın hastalık ve iç çatışma gibi toplumun tamamını etkileyen olağanüstü durumların da seçimlerin ertelenmesini gerektirebileceğini belirtti.

İŞGAL ALTINDA YAPILACAK SEÇİMLERİN MEŞRUİYETİ TARTIŞMASI

Bununla birlikte Namık Kemal Bayar, seçimlerin ertelenmesine ilişkin hukuki değerlendirmelerin yanı sıra, Kırım’ın işgali altında Kurultay seçimlerinin gerçekleştirilmesinin doğuracağı fiili ve siyasi sorunlara da dikkati çekti. Rusya’nın Kırım’da gerçekleştirdiği seçimlerin uluslararası toplum tarafından tanınmadığını belirten Bayar, işgal koşullarında yapılacak Kurultay seçimlerinin de benzer şekilde tanınmama ve meşruiyet sorunu yaşama ihtimali bulunduğunu vurguladı.

Bayar ayrıca, işgal altında Kurultay milletvekillerinin seçileceği seçim çevrelerinin ve seçmenlerin hangi hukuka göre belirleneceğinin de önemli bir sorun olduğunu ifade ederek, Kırım’da Rusya hukukunun uygulanmasının Kırım Tatar halkının temsil mekanizmasının hukuki temelini oluşturamayacağını bildirdi ve Ukrayna hukukunun da işgal nedeniyle Kırım’da fiilen uygulanamadığına dikkati çekti. Bu durumun, Kurultay seçimlerinde oy kullanma hakkına sahip kişilerin belirlenmesinden seçim sürecinin yürütülmesine kadar birçok hukuki soruyu beraberinde getirdiğini belirtti.

Bayar, konunun bir diğer önemli boyutunun seçim güvenliği olduğunu bildirerek, Kırım’ın Rusya’nın kontrolünde bulunduğu mevcut koşullarda seçmenlerin ve seçim sürecinin güvenliğinin nasıl sağlanacağının önemli bir soru olduğunu vurguladı. Seçim sonuçlarının güvenilirliğinin nasıl garanti edileceğinin de belirsiz olduğunu ifade etti.

KTMM’nin Rusya tarafından yasaklandığı bir ortamda Kurultay ve Meclis seçimlerinin nasıl organize edileceği, seçim kurullarının nasıl oluşturulacağı ve adaylarla seçmenlerin güvenliğinin nasıl sağlanacağı konusunda ciddi sorunlar bulunduğunu belirten Bayar, elektronik oylamanın teknolojik açıdan mümkün olmasına rağmen elektronik seçimlerin güvenilirliği ve dış müdahalelere karşı korunmasına ilişkin tartışmaların dünya genelinde devam ettiğini kaydetti. Bayar, Kırım Tatar halkının kendi devleti, polisi ve güvenlik kurumlarının bulunmadığı işgal koşullarında elektronik seçimlerin güvenli şekilde gerçekleştirilmesinin de ayrıca sorun oluşturacağını açıkladı.

KIRIM TATAR NÜFUSUNDAKİ DEĞİŞİM SEÇİMLERİ ETKİLİYOR

Öte yandan Bayar, seçimlerin ertelenmesinin bir diğer gerekçesinin de 2014 sonrası Kırım Tatar nüfusundaki hareketlilik olduğunu ifade etti. 2014 öncesinde Kırım’da resmi rakamlara göre yaklaşık 250 bin Kırım Tatarının yaşadığını, KTMM kayıtlarında ise bu sayının yaklaşık 350 bin olarak verildiğini aktaran Bayar, 2014-2026 döneminde yaklaşık 40 bin Kırım Tatarının Rusya'nın baskıları nedeniyle Kırım’dan Ukrayna’nın ana karasına gitmek zorunda kaldığını kaydetti. Bu rakamın farklı nüfus verilerine göre Kırım Tatar nüfusunun yaklaşık yüzde 12 ila 18’ine karşılık geldiğini açıklayan Namık Bayar, 2022’de başlayan tam kapsamlı savaşın ardından da binlerce Kırım Tatarının Ukrayna’dan ayrılarak farklı ülkelere yerleştiğini ifade etti ve bu nüfus hareketliliğinin Kurultay seçimlerine katılacak seçmenlerin belirlenmesi ve Kırım Tatar halkının bütününün temsil edilmesi açısından ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

"KIRIM'IN İŞGALDEN KURTULMASININ ARDINDAN YENİ KURULTAY SEÇİLMELİ"

Bunun yanı sıra Av. Bayar, hukuki ve fiili koşullar birlikte değerlendirildiğinde savaş ve işgal devam ettiği sürece Kırım Tatar Millî Kurultayı ve Millî Meclis seçimlerinin ertelenmesinin hukuken mümkün olduğu sonucuna ulaştığını belirtti. Seçimlerin ertelenmesinin Kurultayın demokratik niteliğini ortadan kaldırmadığını, aksine işgal ve savaş koşullarının doğurduğu olağanüstü durumun bir sonucu olduğunu açıklayan Bayar, Kırım’ın işgalden kurtarılmasının ardından Kırım Tatar halkının yeni Kurultayını seçmesi gerektiğini ifade etti.

Namık Bayar, Kırım Tatar halkının millî iradesini yeniden ortaya koyacağı Kurultayın, kendi üyeleri arasından yeni KTMM'yi seçerek halkın temsil ve icra mekanizmasını yeniden oluşturmasının mümkün olacağını vurguladı.