Kırım Dayanışmasının insan hakları mücadelesi engellendi: Kırım dış dünya için daha az görünür hâle gelecek

İşgal altındaki Kırım'da siyasi baskılara maruz kalan kişileri, siyasi tutsakları ve ailelerini desteklemek amacıyla 2016 yılında kurulan insan hakları hareketi Kırım Dayanışması (Krımskaya Solidarnost), 21 Temmuz 2026 tarihinde faaliyetlerini resmî olarak sonlandırdığını açıkladı. Yapılan duyuruda, Rusya Adalet Bakanlığının kuruluşu "yabancı ajan" listesine almasının ardından mevzuatın incelendiği ve mevcut koşullarda çalışmaya devam etmenin imkansız olduğu belirtildi. Kararın ardından Rusya mevzuatını ve hukuki riskleri ayrıntılı şekilde inceleyen hareket yönetimi, mevcut şartlar altında insan hakları faaliyetlerini sürdürmenin imkansız olduğu sonucuna vararak resmî internet sayfası ve sosyal medya hesaplarındaki yayınları tamamen durdurma kararı aldı.

Kırım Dayanışması tarafından yayımlanan veda açıklamasında, bu kararı almanın kendileri için son derece zor olduğu ancak aktivistlerin ve ailelerinin güvenliği açısından bu adımın kaçınılmaz hâle geldiği vurgulandı. On yıl boyunca bir hak arayışı girişiminden öte, karşılıklı güven ve dayanışmayla örülmüş büyük bir topluluğa dönüştüklerini belirten hareket mensupları, işgalci yönetimin hukuki ve siyasi baskıları nedeniyle halka açık sivil toplum faaliyetlerine nokta koyduklarını ifade ettiler.

AKTİVİSTLER ÜZERİNDE YILLARDIR SÜREN SİSTEMATİK BASKI

Ukrayna merkerli Suspilne haber ajansına konuşan Kırım Tatar Kaynak Merkezi Başkanı Eskender Bariyev, Kırım Dayanışmasının kurulduğu günden bu yana Rus işgal güçlerinin hedefinde olduğunu hatırlattı. İşgalci yönetimin hareketi işlevsiz kılmak adına aktivistlerin, gazetecilerin ve avukatların evlerine baskınlar düzenlediğini, idari para cezaları kestiğini ve çok sayıda kişiyi günlerce süren geçici gözaltılarla yıldırmaya çalıştığını belirtti. Remzi Bekirov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Amet Süleymanov ve Server Mustafayev gibi hareketin önde gelen isimleri hukuksuz yargılamalar sonucunda ağır hapis cezalarına çarptırılırken, Kırımlı tutsakları savunan avukatların dâhi ruhsatlarının iptal edilmesi için sistemli adımlar atıldı.

2012 yılından bu yana Rusya'da bağımsız sivil toplumu ve basını susturmak için kullanılan "yabancı ajan" yasası, son dönemde Kırım'daki bağımsız sesleri tamamen boğmak amacıyla genişletildi. Sadece örgütler değil, bireyler de bu kapsama alındı. Geçtiğimiz dönemde yurttaş gazeteci Lutfiye Zudiyeva ile yıllardır hapiste bulunan Kırım Dayanışması Koordinatörü Server Mustafayev de "yabancı ajan" ilan edildi.

Söz konusu yasanın başlangıçta siyasi faaliyetlerde bulunan ve yurtdışından fon alan kâr amacı gütmeyen kuruluşları kapsadığını hatırlatan Eskender Bariyev, "Daha sonra yasa, yetkililer tarafından 'yabancı etki altında' olduğu düşünülenler de dâhil olmak üzere medya kuruluşlarını ve bireyleri kapsayacak şekilde genişletildi. Ancak Rus yasalarında bu tür bir etki için net kriterler bulunmuyor; bu da statünün çok çeşitli bağımsız kuruluşlara ve aktivistlere uygulanmasına olanak tanıyor." şeklinde belirtti.

KIRIM'DA YAŞANAN HAK İHLALLERİN GÖRÜNÜRLÜĞÜ CİDDİ ORANDA AZALACAK

ZMINA İnsan Hakları Merkezi Proje Yöneticisi Viktoriya Nesterenko, cezaevinde bulunan bir kişinin her üç ayda bir finansal beyanname verme zorunluluğu getiren bu yasanın tam bir saçmalık olduğunu ve doğrudan ifade özgürlüğünü yok etmeyi amaçladığını vurguladı. Son olarak Rusya Adalet Bakanlığı, Kırım Dayanışması ile bağlantılı gördüğü avukat, gazeteci, insan hakları savunucusu, sanatçı ve tutuklu annelerinin de aralarında bulunduğu listedeki kişi sayısını 137'ye çıkararak baskının dozunu artırdı.

İnsan hakları savunucuları, Kırım Dayanışmasının faaliyetlerini durdurmasının işgal altındaki yarımada için telafisi güç bir bilgi boşluğu yaratacağı konusunda hemfikir. Viktoriya Nesterenko, örgütün yarımadadaki insan hakları ihlallerini, mahkeme süreçlerini ve ev aramalarını tarafsız şekilde dünyaya aktaran en güvenilir kaynaklardan biri olduğunu kaydederek, “Kırım Dayanışması sayesinde bizler, uluslararası kurumlar ve uluslararası sivil toplum, Kırım'da neler olup bittiğini öğreniyorduk. Ayrıca Kırım Dayanışması, işgal altındaki bölgelerde vatandaşlar arasında büyük güven uyandıran kamu girişimlerinden biriydi. Bilginin çarpıtılmayacağını ve doğru bir şekilde iletileceğini bildikleri için bilgileri paylaşıyorlardı. Kırım Dayanışmasının çalışmalarını durdurması, işgal altındaki yarımadadan doğrudan bilgi edinmenin sürekli kaynaklarından birinin kaybı anlamına geliyor. Bu nedenle, Kırım'daki olaylar dış dünyaya daha az görünür hâle gelebilir.” dedi.

Tüm bu olumsuz tabloya rağmen Eskender Bariyev, Kırım'da kalan aktivistlerin siyasi tutsaklara ve ailelerine yardım etmekten tamamen vazgeçmeyeceğini belirterek, “Kırım Dayanışması çatısı altında resmî bir faaliyet yürütülmeyecek olsa da, bölgedeki duyarlı insanların bireysel düzeyde veya farklı kanallardan haksızlıkları duyurmaya, mahkemeleri takip etmeye ve mağdur ailelerin yanında durmaya devam edecektir.” dedi.

İnsan hakları savunucuları, hareketin kapanmasının Kırım'daki baskıların azaldığı anlamına gelmediğini, aksine işgalci yönetimin cezasızlık algısıyla baskı rejimini derinleştirdiğini vurguladı.