Türk devletleri küresel ekonominin üzerinde büyüyor!

Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomik Reformların Analizi ve İletişim Merkezi tarafından, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Sekretaryası ile ortaklaşa hazırlanan “Türk Cumhuriyetleri Ekonomik Görünümü” raporunun 2025 yılı Ocak-Eylül dönemini kapsayan yeni sayısı yayımlandı. Sekiz dilde yayımlanan rapor, TDT'ye üye ve gözlemci ülkelerdeki makroekonomik gelişmelere dair kapsamlı bir değerlendirme sunuyor.

TDT ÜLKELERİNDE ORTALAMA EKONOMİK BÜYÜME YAKLAŞIK YÜZDE 6

Merkez bünyesinde faaliyet gösteren Türk Dünyası Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan raporda, TDT ülkelerinde ekonomik büyüme eğilimleri, dış ticaret performansı, mali gelişmeler ve yapısal dönüşüm süreçleri ayrıntılı biçimde ele alındı. Buna göre, 2025’in ilk dokuz ayında TDT ülkelerinde ortalama ekonomik büyüme yaklaşık yüzde 6 olarak gerçekleşti. Bu oran, küresel ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 3 seviyesinde seyrettiği bir dönemde, Türk devletleri ekonomilerinin dünya ortalamasının belirgin şekilde üzerinde performans gösterdiğine işaret etti.

Rapora göre, söz konusu dönemde TDT ülkelerinin toplam gayrisafi yurt içi hasılası 1,79 trilyon ABD dolarına ulaşarak küresel GSYH’nin yaklaşık yüzde 2’sini oluşturdu. Kırgızistan’da büyüme oranı yaklaşık yüzde 10 olarak kaydedilirken, Özbekistan yüzde 7,2, Macaristan yüzde 6,5, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yüzde 6,4, Kazakistan ve Türkmenistan ise yaklaşık yüzde 6,3 oranında büyüme gösterdi. Türkiye’de ekonomik büyüme yüzde 4 seviyesinde gerçekleşirken, Azerbaycan’da yüzde 1,3’lük bir büyüme sağlandı.

TDT'NİN DIŞ TİCARET HACMİ HANGİ BOYUTTA?

Dış ticaretin ekonomik dinamizmin temel unsurlarından biri olmayı sürdürdüğü vurgulanan raporda, 2025’in Ocak-Eylül döneminde TDT ülkelerinin toplam dış ticaret hacminin 958,5 milyar ABD dolarına ulaştığı belirtildi. Bu rakam, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 3,6’sına karşılık geliyor. Enerji ihraç eden ülkelerin ticaret fazlasını koruduğu görülürken, Azerbaycan’da yaklaşık 0,9 milyar dolar, Kazakistan’da ise 7,7 milyar dolarlık ticaret fazlası kaydedildi. Özbekistan’da ise sanayi, tarım ve işlenmiş ürün ihracatındaki artış dikkat çekti.

Raporda, yatırım faaliyetlerinin bölge genelinde yüksek seyrettiği ifade edildi. Sabit sermaye yatırımlarının büyük altyapı projeleri, ulaştırma ve lojistik girişimleri ile enerji projeleri sayesinde genişlediği belirtildi. Finans sektöründe de büyüme gözlenirken, Türkiye’de bankacılık sektörü aktiflerinin 1,05 trilyon ABD dolarını aştığı, Kazakistan ve Özbekistan’da ise banka aktiflerinde çift haneli artışlar yaşandığı aktarıldı. Yatırımların ağırlıklı olarak enerji altyapısı, üretim kapasitesi, lojistik ve dijital hizmetler alanlarında yoğunlaştığı kaydedildi.

Mali göstergeler açısından bakıldığında, kamu gelirlerinin ekonomik büyüme, vergi yönetimindeki iyileştirmeler ve enerji ihracatçısı ülkelerde hidrokarbon gelirleri sayesinde arttığı belirtildi. Kamu harcamalarındaki artışın ise ağırlıklı olarak altyapı yatırımları, sosyal alanlar ile yeşil ve dijital dönüşüme yönelik stratejik projelerden kaynaklandığı ifade edildi. Genel olarak bütçe politikalarının ekonomik büyümeyi destekleyici nitelik taşıdığı vurgulandı.

TDT ÜYESİ ÜLKELER KÜRESEL ORTALAMANIN ÜZERİNDE BÜYÜDÜ

Yeşil ve dijital dönüşüm alanında da ilerlemeler kaydedildiği belirtilen raporda, güneş ve rüzgâr enerjisi projeleri, elektrik şebekelerinin modernizasyonu, elektronik devlet uygulamaları, dijital vergi sistemleri ve akıllı altyapı yatırımlarının yaygınlaştığı aktarıldı. Bu gelişmelerin, hem mali verimliliği artırdığı hem de uzun vadeli enerji çeşitlendirme hedeflerine katkı sunduğu ifade edildi.

Ulaştırma ve lojistik bağlantısının yapısal büyümenin önemli bir unsuru haline geldiği kaydedilen raporda, Trans-Hazar Doğu-Batı güzergâhı üzerindeki yük taşımacılığının 2022 öncesine kıyasla birkaç kat arttığı belirtildi. Limanlar, demiryolları, sınır geçiş noktaları ve dijital gümrük sistemlerine yapılan yatırımların, TDT ülkelerinin Asya ile Avrupa arasındaki stratejik transit rolünü güçlendirdiği vurgulandı.

Raporda yer alan genel değerlendirmede, 2025’in ilk dokuz ayına ait verilerin, TDT üyesi ülkelerin küresel ortalamanın üzerinde büyüdüğünü, ekonomik büyüklüklerine kıyasla daha yoğun ticaret yaptığını ve yatırım, bağlantısallık ile yapısal dönüşüme daha fazla kaynak ayırdığını ortaya koyduğu ifade edildi. Bölgesel entegrasyon, ekonomik çeşitlendirme ve altyapı yatırımlarındaki ilerlemenin önümüzdeki dönemde de büyüme hızını desteklemesinin beklendiği kaydedildi.